Yasal Çerçevede Risk Analizi Nedir?
20.06.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na ve "Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği"ne göre; işyerlerindeki tehlikelerin bilimsel yöntemlerle tespit edilmesi ve tamamen ortadan kaldırılması amacıyla yapılan zorunlu ve stratejik bir çalışmadır.
Türkiye'de iş kazası istatistiklerine göre günde ortalama 5 kişi hayatını kaybetmektedir. Risk analizi sadece ölümlü kazaları önlemek için değil; aynı zamanda meslek hastalıklarını engellemek, psikososyal sorunları çözmek ve acil durum senaryolarını planlamak için yasal bir kalkandır. Amaç, tehlikeden kaynaklanacak kayıp ve yaralanma ihtimalini proaktif olarak sıfıra indirmektir.
Risk Değerlendirme Ekibi Kimlerden Oluşur?
İşveren, 1 çalışanı dahi olsa (apartman yöneticisi veya terzi fark etmeksizin) bu analizi yaptırmak ve tehlikeleri yok etmek zorundadır. Analizi tek bir kişi değil, onaylı bir Risk Değerlendirme Ekibi hazırlar:
- İşveren veya İşveren Vekili: Ekibin başkanıdır ve tespit edilen eksiklerin giderilmesinden bizzat sorumludur.
- İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi: İSG-Katip sistemi üzerinden resmi ataması yapılmış teknik ve tıbbi profesyonellerdir.
- Çalışan Temsilcisi ve Destek Elemanları: Sahanın işleyişini en iyi bilen, ilk yardım ve acil durum sertifikasına sahip çalışanlardır.
Tüm ekibin tebliğ-tebellüğ kayıtları yasal olarak imza altına alınmalıdır.
Geçerlilik Süreleri ve Dokümantasyon Metotları
İşyerleri 3 temel tehlike sınıfına ayrılır ve risk değerlendirmelerinin yenilenme aralıkları kanunla sabittir. (İş kazası olması veya yeni bir makine alınması durumunda ise süreye bakılmaksızın anında revize edilmelidir):
- Çok Tehlikeli İşyerleri: En geç 2 yılda bir yenilenir.
- Tehlikeli İşyerleri: En geç 4 yılda bir yenilenir.
- Az Tehlikeli İşyerleri: En geç 6 yılda bir yenilenir.
OSGB uzmanlarımız, işyerinizin yapısına göre en uygun analitik modelleri (5x5 Matris Yöntemi, Fine Kinney, 3T Matrisi veya HAZOP) kullanarak en yüksek risk skorunu en başa alacak şekilde raporlamayı yapar.
İdari Para Cezaları ve Yasal Yaptırımlar
6331 Sayılı İSG Kanununa Göre Risk Değerlendirmesi Yaptırmamanın Bedeli Ağır!
Tüm işyerleri Risk Değerlendirmesi yaptırmakla ve belirlenen tehlikeleri ortadan kaldırmakla sorumludur. Aksi takdirde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre her ay katlanarak artan devasa idari para cezaları uygulanır.
Örneğin (Referans Ceza Endekslerine Göre):
Az tehlikeli ve 10 kişi altı çalışanı olan küçük bir işletme aylık 5.742 TL ceza ile karşılaşırken, Çok tehlikeli ve 50 kişi üzeri çalışanı olan bir tesiste bu rakam ilk ay için 11.484 TL'den başlar. (Veriler 2019 baz tablosudur, güncel oranlar her yıl yeniden değerleme ile artmaktadır).
Daha Kritik Olanı: Analizin yapılmadığı devam eden her ay için bu ceza %50 oranında artarak kesilmeye devam eder! Ayrıca raporda yazan risklerin düzeltilmemesi halinde her bir madde için ilave cezalar yazılır.
5x5 L Tipi Risk Matrisi ve Değerlendirme Tablosu
Türkiye'de iş güvenliği uzmanlarının en çok kullandığı yöntem olan 5x5 Matris yöntemine göre risk skorları (Olasılık x Şiddet) aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
| ŞİDDET | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| OLASILIK | 1 (Çok Hafif) | 2 (Hafif) | 3 (Orta) | 4 (Ciddi) | 5 (Çok Ciddi) |
| 1 (Çok Küçük) | 1 Önemsiz |
2 Düşük |
3 Düşük |
4 Düşük |
5 Düşük |
| 2 (Küçük) | 2 Düşük |
4 Düşük |
6 Düşük |
8 Orta |
10 Orta |
| 3 (Orta) | 3 Düşük |
6 Düşük |
9 Orta |
12 Orta |
15 Yüksek |
| 4 (Yüksek) | 4 Düşük |
8 Orta |
12 Orta |
16 Yüksek |
20 Yüksek |
| 5 (Çok Yüksek) | 5 Düşük |
10 Orta |
15 Yüksek |
20 Yüksek |
25 Tolere Edilemez |
(16-25)
(9-15)
(1-8)
İdari Para Cezaları Tablosu
Risk değerlendirmesini yaptırılmaması durumunda işyerleri tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak aylık olarak ceza ödemek zorundadır. Devam eden aylarda bu ceza her ay için %50 oranında artarak uygulanmaya devam eder. (Aşağıdaki tablo baz rakamları göstermektedir)
| Kanun Maddesi | Sözü Edilen Fiil | 10'dan Az Çalışan İşyerleri | 10-49 Çalışan İşyerleri | 50+ Çalışan İşyerleri | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| AZ TEHLİKELİ | TEHLİKELİ | ÇOK TEHLİKELİ | AZ TEHLİKELİ | TEHLİKELİ | ÇOK TEHLİKELİ | AZ TEHLİKELİ | TEHLİKELİ | ÇOK TEHLİKELİ | ||
| MADDE 10 Risk Değerlendirmesi |
10/1 Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak (İlk Ay) | 5.742 TL | 7.177 TL | 8.613 TL | 5.742 TL | 8.613 TL | 11.484 TL | 8.613 TL | 11.484 TL | 17.226 TL |
| Aykırılığın devamı halinde (Sonraki Her Ay İçin %50 Artırımlı) | 8.615 TL | 10.768 TL | 12.922 TL | 8.615 TL | 12.922 TL | 17.230 TL | 12.922 TL | 17.230 TL | 25.845 TL | |
İşletmenizi Risklerden Koruyun
Kanunun çıkmasından bu yana geçen uzun yıllar düşünüldüğünde, mevcut risk analizlerinizin süresinin dolmuş veya yasal formatını yitirmiş olma ihtimali çok yüksektir. Geçerli bir analiz için mutlaka İSG-Katip onayı ve uzman/hekim ıslak imzası gereklidir.
Kazasız ve sağlıklı günler dileklerimizle,
BİZ İM OSGB (Dalaman OSGB Yönetim Sistemleri)